گروه اجتماعی: بهترين تربيت انسان‌ها تربيتی مبتنی بر شناخت تمام ابعاد وجودی و نيازهای انسان است اما تربيت قرآنی فرزندان در گذر زمان با ضرورت‌ها و راهكارهايی همراه بوده است كه بررسی اين ضرورت‌ها و راهكارها بی‌شك در روند تربيتی فرزندان مؤثر خواهد بود.

به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، بهترين شيوه تربيت انسان آن است كه مبتنی بر شناخت همه ابعاد وجودی و همه نيازهای انسان باشد، خداوند متعال در قرآن كريم در سوره مباركه اسراء آيه 9 می‌فرمايند: «إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ یِهْدِی لِلَّتِی هِیَ أَقْوَمُ وَیُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ یَعْمَلُونَ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْرًا كَبِيرًا؛ قطعا اين قرآن به [آيينى] كه خود پايدارتر است راه مى‏نمايد و به آن مؤمنانى كه كارهاى شايسته مى‏كنند مژده مى‏دهد كه پاداشى بزرگ برايشان خواهد بود»

آيين اسلام متضمن همه نيازهای بشری و بر طبق فطرت انسان است كه برنامه‌های تربيتی جامعی را برای انسان دارد، مكتب‌های ديگر به دليل عدم شناخت كامل انسان نمی‌توانند برنامه تربيتی همه‌جانبه‌ای به انسان ارائه دهند از اين رو تنها مكتب تربيتی اسلام و قرآن است كه برنامه تربيتی كاملی دارد و اين امر اهميت تربيت قرآنی فرزندان كه در مرحله رشد و شكوفايی هستند را بيش از پيش نشان می‌دهد.

نگاهی به تربيت از منظر قرآن كريم

انسان از نگاه اسلام مجموعه‌ای از استعدادهای بالقوه است كه برای به فعليت در آوردن اين استعدادها و توانايی‌ها نيازمند تعليم و تربيت است و آنچه هدف تربيت اسلامی است، حقيقت‌جويی و حصول رستگاری است كه اين مسئله جز از طريق تعلم و تعقل در كنار تزكيه حاصل نمی‌شود و از نگاه اسلام رشد عقلانی به موازات رشد اخلاقی صورت می‌‌گيرد كه به تعبيری اين دو لازم و ملزوم يكديگر هستند.

نقش شگفت‌انگيز تعليم و تربيت در زندگی انسان بر هيچ خردمندی پوشيده نيست‌. شكوفايی استعدادها و ارزش‌های والا مبتنی بر تعليم و تربيت است و اتصال انسان و وصولش به كمال نهايی همه مرهون تعليم و تربيت صحيح است.

هدف از تعليم و تربيت در فرهنگ اسلامی، شكوفايی تام و تمام استعدادها و خلاقيت‌ها در جهت رشد شخصيت و تجلی عزت نفس در راه نيل به كمال و تبديل شدن به يك انسان كامل دانسته شده است در جای ديگر تعليم و تربيت به اندازه‌ای ارزشمند و با اهميت تلقی شده است كه انسان‌ها‌ی نمونه و معلمان و مربيان معصوم مكتب اسلام جان خود را فدای آن كرده‌اند.

بر اساس گزارش ايكنا برای تربيت تعاريف گوناگونی ارائه شده و پژوهشگران از چند زاويه به آن نگاه كرده‌اند، در يك تعريف كلی تربيت را عبارت از فراهم آوردن زمينه برای پرورش استعدادهای درونی هر موجود و به فعليت رساندن امكانات بالقوه در درون او دانسته‌اند. اين تعريف با بيانی كه آموزش و پرورش از تربيت دارد همخوان است، در آنجا نيز تربيت معادل بارور كردن كليه استعدادها و به فعليت رساندن آنها دانسته شده است، تاريخ آفرينش انسان نمايانگر اين واقعيت است كه همزمان با آفرينش انسان بر روی زمين دين نيز متولد شد و همواره پيامبرانی به كار هدايت و راهنمايی انسان‌ها مشغول بوده‌اند، پرستش نيز در ذات و نهاد آدمی نهفته و فطری اوست.

تعليم و تعلم از نظر اسلام فوق‌العاده اهميت دارد ثوابی كه برای تعليم و تعلم در اسلام وعده داده شده است بر هيچ موضوع ديگری وعده داده نشده اگر يك پدر و مادری بتوانند با تعليم و تعلمشان يك بچه مسلمان تحويل جامعه دهند و يك معلمی يا يك عالمی بتواند كسی را بسازد ثوابش همانند اين است كه جهان را زنده كرده باشد.

بدون شك تعليم و تربيت اسلامی، نظامی جامع و كامل است كه تمام ابعاد وجودی انسان را مورد توجه قرار داده است، در فرآيند تعليم و تربيت اسلامی جسم و روان، حيات دنيوی و اخروی و جامعه و فرد بايد به يك ميزان پرورش يابند و هيچ ‌يك نبايد به بهای ديگری ناديده گرفته شود، اساس تربيت در انسان بايد برشكوفا شدن روح باشد.

نگاهی هر چند سطحی به وضع كودكان و نوجوانان و حتی بزرگسالان در جامعه و نيز بسياری از نقاط جهان ما را با مسائل و دشواری‌های عظيمی در زمينه روابط اخلاق انسانی كه ناشی از روش‌های غلط تربيت است آشنا می‌كند. بلايی عظيم متوجه جامعه بشری است، بلايی كه غفلت از آن به قيمت شرف انسانی و فنای اخلاق تمام می‌شود.

مكاتب مختلف تربيتی روش‌های متفاوتی را برای تربيت عرضه می‌‌كنند كه اسلام نيز روش خاصی را برای تربيت انسان‌ها ارائه داده است؛ روش تربيتی اسلام در قرآن، حديث و سنت بيان شده است، اسلام سعی دارد تا با آگاه كردن افراد نسبت به خود و جهان، به تربيت همه‌جانبه شخصيت فرد بپردازد و جامعه‌ای براساس برادری و برابری و حق و قانون ايجاد كند.

نقش نهادهای مختلف دينی و اجتماعی در تربيت قرآنی كودكان و نوجوانان

همچنين متغيرهايی كه باعث تفاوت‌های كيفی و كمی در انسان می‌‌شود بسيار وسيع و متنوع است و دامنه تأثيرات آن‌ها نيز وسيع و گسترده است و مهمترين آنها عبارتند از: خانواده، مدرسه، گروه هم‌سالان، موسسات و كانون‌های مذهبی و رسانه‌های گروهی كه به نقش هر كدام در تربيت قرآنی فرزندان اشاره می‌شود.

نقش خانواده در تربيت قرآنی فرزندان

روان‌شناسان، پژوهشگران، جامعه‌شناسان، علمای اخلاق و علمای دين، همگی بر نقش حساس و ارزشمند خانواده در پرورش كودكان تأكيد می‌‌كنند و همچنين در اسلام نيز تأكيد بسياری بر نقش خانواده و پدر و مادر بر تربيت فرزندان انجام شده است.

خانواده مناسبترين بستر برای ظاهر شدن رفتارهای مورد تأييد قرآن است. خمير‌مايه شخصيت كودك در كانون خانواده و با تأثير‌پذيری از نقش الگوهای بزرگسال شكل می‌‌گيرد اما هميشه بدلايل عديده از جمله نبود امكان تماس مستقيم با همه خانواده‌ها تعدد و تنوع نگرش‌های موجود در بين خانواده نسبت به مذهب و حاكميت ارزش‌های مذهبی در جامعه، متصف نبودن بعضی از الگوهای بزرگسال خانواده به رفتارهای مذهبی، مسئوليت بيشتری متوجه اوليای متعهد مدرسه می‌شود چرا كه در محيط مدرسه امكان ارتباط مستقيم و متقابل كودكان و نوجوانان به مثابه نمايندگان خانواده‌ها كاملاً فراهم است، اينجاست كه مدرسه همانند پل رابط وظيفه انتقال ارزش‌های حاكم بر جامعه را به درون خانواده‌ها عهده‌دار می‌‌شود.

نقش دوستان در ترييت قرآنی فرزندان

گروه همسالان معمولاً بعنوان الگو يا نمونه رفتاری تلقی می‌‌شوند كودكان و نوجوانان علاقه دارند خود را از نظر لباس، زبان، بيان واژه‌ها و رفتار و كردار با ارزش‌های گروه همسالان همرنگ و همنوا كنند در ميان آنها معمولاً نوعی قانون ناگفته و نانوشته وجود دارد كه بيانگر كارها و چيزهای خوب و بد زشت و زيبا، پذيرفتنی و ناپذيرفتنی است، اين قوانين بطور كلی مؤيد رفتارهای گروهی هستند. بدين ترتيب می‌توان گفت كه كودكان و به ويژه نوجوانان در دوستی آسان‌گير، افراطی و اسير رفاقتند.

نقش مساجد به عنوان پايگاه‌های تبليغ دين در تربيت قرآنی فرزندان

يكی از نقش‌های كليدی در تربيت قرآنی، دينی و تبليغ احكام دين و پرورش انسان‌های مسلمان و معتقد به شريعت اسلام را مساجد برعهده دارند. تمامی اديان مكانی را برای نشر ديدگاه‌های خود دارند در اسلام اين وظيفه بسيار حساس برعهده مساجد گذاشته شده است، بنابراين نمی‌‌توانيم از مذهبی‌‌شدن و قرآنی‌‌شدن كودكان و نوجوانان صحبت كنيم مگر اينكه به جايگاه مساجد و كانون‌های مذهبی اشاره كرده باشيم و البته در اين سوژه نيز قصد داريم تا نقش مساجد را در تربيت دينی و قرآنی فرزندان بيش از پيش نشان دهيم و اين نقش را در تربيت فرزندان پررنگ‌تر كنيم.

نقش رسانه‌های گروهی در تربيت قرآنی فرزندان

«يك كودك عادی تا سن 16 سالگی مدت زمان بيشتری را به تماشای تلويزيون گذرانده تا به شركت كردن در مدرسه» اين جمله بيانگر تأثير و نفوذ رسانه‌های گروهی و به ويژه تلويزيون بر كودكان و نوجوانان است، با امكاناتی كه تكنولوژی در ايجاد و پخش سرگرمی‌‌ها، دانستنی‌‌ها و بطور كلی دانش و فن فراهم كرده است تأثير زيادی بر سرنوشت انسان‌ها داشته است. تلويزيون به رفتار انسان شكل می‌‌دهد، رسانه و به ويژه تلويزيون اگر برنامه‌هايش آموزنده اثر‌گذار و سر‌گرم‌كننده باشد، می‌‌تواند پس از خانه و مدرسه و مسجد ركن چهارم تربيتی برای كودكان و نوجوانان قلمداد شود كه در اين سوژه نقش رسانه و به ويژه تلويزيون در تربيت قرآنی فرزندان تاكيد بيشتری شده و عملكرد رسانه را در زمينه تربيت قرآنی كودكان و نوجوانان بررسی و آسيب‌شناسی كنيم و مسئولان رسانه‌ها را نسبت به يكی از وظايف خود كه ايجاد تربيت دينی و قرآنی در جامعه است بيش از پيش آگاه كنيم.