تبيين رابطه قرآن و عترت در آئينه دعای 42 صحيفه سجاديه
گروه انديشه: به باور مدرس حوزه علميه مشهد، امام سجاد(ع) با بيان دعای «اللَّهُمَّ إِنَّكَ أَنْزَلْتَهُ عَلَى نَبِیِّكَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ مُجْمَلًا أَلْهَمْتَهُ عِلْمَ عَجَائِبِهِ مُكَمَّلًا وَ وَرَّثْتَنَا عِلْمَهُ مُفَسَّراً» میفرمايد كه شگفتیها، مطالب عاليه و عجائب قرآن منهای اهل بيت(ع) قابل درك و تحصيل احدی نيست.
حجتالاسلام و المسلمين «ابراهيم يعقوبيان»، مدرس حوزه علميه مشهد، در گفتوگو با سرويس انديشه خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، با اشاره به دعای 42 صحيفه سجاديه، اظهار كرد: امام سجاد(ع) در ادامه اين دعا برای شفا بودن قرآن شرائطی ارائه میكند، كه از جمله میفرمايد: «و شفاء لمن انصت بفهم التصديق الی استماعه؛ قرآن شفا و درمان است، برای كسی كه فهميدن آن را از روی تصديق و باور خواسته و برای شنيدنش خاموش شده است».
وی در ادامه تصريح كرد: به همين خاطر میفرمايند: «انصتوا» گوش كن! خاموش باش، تا زبان گردی سراسر گوش باش. اگر دنبال شفا از مرضهای روحی هستيد، به سراغ قرآن بياييد. اگر دنبال شفا از مرض كفر هستيد. ما همواره خيال میكنيم كه مرض، بيماری جسم است. اما ما به حقيقتی به نام روح معتقديم و روح هم امراضی دارد. قرآن كريم خيلی ظريف به اين نظر اشاره میكند.
نويسنده كتاب «بررسی روايات سهوالنبی(ص)» با اشاره به آيه 32 سوره احزاب افزود: به عنوان نمونه آنهايی كه هنگامی كه صدای نامحرم میشوند در اينها موجی ايجاد میشود قرآن بيان میكند كه آنها در قلوبشان مرض است. لذا در اين آيه میفرمايد:«یَا نِسَاء النَّبِیِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِّنَ النِّسَاء إِنِ اتَّقَیْتُنَّ فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیَطْمَعَ الَّذِی فِی قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلًا مَّعْرُوفً». به خانمها سفارش میكند كه شما مراقب نوع سخن گفتنان باشيد تا كسی كه در قلبش مرض دارد طمع نكند.
حجتالاسلام يعقوبيان با بيان اينكه قرآن كريم شفابخش تمامی امراض روحی است، عنوان كرد: انواع امراض روحی همچون حسادت و همين مرض توجه به حرام و انواع ديگر امراض روحی كه در كتابهای اخلاق مطرح شده است، شفای همه آنها در قرآن است و اين كتاب الهی همه امراض فكری و قلبی را شفا میدهد.
وی بيان كرد: امام سجاد ابتدا ويژگیهای قرآن كريم را همين دعای 42 مطرح میفرمايد و بعد مبحث ضرورت تلاوت و رعايت قرآن كريم را مطرح میكند و در آن هم بر تلاوت و هم بر رعايت آيات قرآن كريم تأكيد میكند؛ «اللَّهُمَّ فَإِذْ أَفَدْتَنَا الْمَعُونَةَ عَلَى تِلَاوَتِهِ، وَ سَهَّلْتَ جَوَاسِیَ أَلْسِنَتِنَا بِحُسْنِ عِبَارَتِهِ، فَاجْعَلْنَا مِمَّنْ یَرْعَاهُ حَقَّ رِعَایَتِهِ؛ خدايا اكنون كه توفيق تلاوت به ما مرحمت فرمودى و خشونت زبان ما را به سلاست عبارت آن نرم كردى، ما را از آن گروه گردان كه رعايت آن نيز چنان كه بايد كردند».
اين قرآنپژوه با بيان اينكه اولين قدم در ارتباط با قرآن تلاوت آن و پس از آن حق رعايت آن است كه در يك كلمه به معنای پایبندی به دستورات، اوامر و نواهی قرآن كريم است. در دعای 47 همين صحيفه سجاديه مقدمات ورود به ساحت قرآن را مطرح میفرمايد؛ يعنی يك قاری قرآن چه ويژگیهايی بايد داشته باشد. اين ويژگی را مطرح میكند كه «اللهم جعل رهبتی عنه عند تلاوت كتابه». خدايا آن حالت رهبت و خوف را به من ارزانی دار.
وی اضافه كرد: آنچه در دعای 47 مطرح میكند، ويژگی يك تالی قرآن است؛ مقدماتی كه بايد كسب كنيم تا بتوانيم به ساحت قرآن نزديك شويم. اما در دعای 42 صحيفه میفرمايد، قدم دوم را بايد ارتباط با قرآن در سايه تلاوت قرار دهيم و از آن طرف هم صرف تلاوت نباشد.
مدرس حوزه علميه مشهد با اشاره به روايتی از امام صادق(ع) اظهار كرد: حضرت میفرمايد:««يرتلون آياته و يتفقهون به و يعملون باحكامه و يرجون وعده و وعيده و يعتبرون بقصصه و يأتمرون باوامره و ينتهيون بنواهيه ما هو و اللّه حفظ آياته و درس حروفه و تلاوة سوره و درس اعشاره و اخماسه، حفظوا حروفه و اضاعوا حدوده و انما هو تدبر آياته و العمل باركانه قال اللّه تعالی كتاب انزلناه اليك مبارك ليدبروا آياته». عصاره اين روايت اين است كه حق تلاوت قرآن كه در سايه قرائت و تلاوتش است، اجرای اوامر و نواهی آن است.
وی افزود: اين يك بخش است و بخش ديگر ارتباط قرآن با عترت است. بر روی عبارات اين بخش بايد بيشتر تأمل كرد. امام سجاد(ع) میفرمايد: «اللَّهُمَّ إِنَّكَ أَنْزَلْتَهُ عَلَى نَبِیِّكَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ مُجْمَلً»؛ خدايا تو قرآن را بر پيغمبر(ص) نازل فرمودی اما مجمل، «أَلْهَمْتَهُ عِلْمَ عَجَائِبِهِ مُكَمَّلًا» و بعد علم شگفتیهای قرآن را به پيامبر اكرم(ص) الهام فرمودی.
وی در تبيين ارتباط قرآن با عترت در كلام امام سجاد(ع) تصريح كرد: سپس امام میفرمايد: «وَ وَرَّثْتَنَا عِلْمَهُ مُفَسَّراً»؛ آن عجائبی را كه در شناخت قرآن به درد میخورد و به عنوان مفسر و مبين آيات قرآن كريم است كه به پيغمبرت عنايت فرمودی، پيغمبرت به ما ارث گذاشته است. «وَ فَضَّلْتَنَا عَلَى مَنْ جَهِلَ عِلْمَهُ»؛ در سايه اين مرتبت و مقامی كه ما دادی، ما را بر كسان ديگری كه جاهل به اين علوم هستند برتری دادی.
وی تصريح كرد: امام(ع) در ادامه میفرمايد: «وَ قَوَّیْتَنَا عَلَیْهِ لِتَرْفَعَنَا فَوْقَ مَنْ لَمْ یُطِقْ حَمْلَهُ»؛ كسان ديگری بودند كه طاقت نداشتند كه اين علوم را دريافت كنند. ما با دريافت اين علوم از پيغمبر(ص)، ما قوی شديم. همانطور كه قرآن كريم در آيه شريفه 12 از سوره مريم میفرمايد: «یَا یَحْیَى خُذِ الْكِتَابَ بِقُوَّةٍ». اگر ما دارای مقام قوت هستيم و قویايم يعنی ما حامل قرآن و دريافت كننده آن هستيم.
مدرس مكتب جامعةالرضوية با بيان اينكه در اين روايت امام سجاد(ع) میفرمايد: علوم قرآن در سينه ما موج میزند، عنوان كرد: امام سجاد(ع) در اين بخش به ارتباط وثيق قرآن با عترت اشاره میفرمايد كه اگر بناست كه شما قرآن بخوانيد، قرآن شگفتیهايش، مطالب عاليه و عجائبش منهای ما اصلا قابل تحصيل نيست؛ يعنی جهت میدهد به همان فرمايش رسول اكرم(ص) در حديث ثقلين كه «انی تاركٌ فيكُمُ الثّقلَينِ كتابَ اللهِ و عترتی اهلَ بيتی؛ مانا من بين شما دو چيز گرانبها را باقی می گذارم. كتاب خدای و عترت خود را».
يعقوبيان با تأكيد بر اينكه انسان نمیتواند از قرآن منهای عترت بهره لازم را ببرد، گفت: چرا؟ چون حضرت درباره قرآن فرمود: «اللَّهُمَّ إِنَّكَ أَنْزَلْتَهُ مُجْمَلاً» قرآن مبين و مفسر میخواهد. اين مفسر اهل بيت عصمت(ع) و طهارتند. اگر بخواهيد سوای عترت به قرآن نگاه كنيد، بالی برای پرواز شما نخواهد بود. قرآن در كنار عترت دو بال است برای ارتباط انسان با خدا، اتصال به مبادی عاليه. در اين قسمت دعا كه امام سجاد به ارتباط و پيوند قرآن با عترت اشاره میفرمايد، مطالب بسيار ديگری نيز هفته است.