گروه اجتماعی: به اعتقاد يكی از كارشناسان قرآن آموزش و پرورش، مديران مدارس و ارزيابان آموزشی بايد به صورت مستمر برنامه درسی آموزش قرآن را مورد نظارت و حمايت قرار دهند.
به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، رضا نباتی، كارشناس قرآن آموزش و پرورش در قالب مقالهای به بيان آسيبها و راهكارهای ارتقای تدريس قران در آموزش و پرورش پرداخت است كه متن آن به شرح زير است:
بنا به فرموده رهبر معظم انقلاب كه در روز معلم سال 1385 فرمودند: «قرآن حقيقتا در آموزش و پرورش مهجور است، انتظار اين بود كه پس از انقلاب كار كارستانی در اين زمينه صورت پذيرد، كارهايی هم شده است، اما قرآن بايد در آموزش و پرورش نهادينه شود، ما در اين زمينه نيازمند تحول اساسی هستيم»، مهجوريت قرآن در آموزش و پرورش را میتوان از ابعاد مختلف مورد نقد و بررسی قرار داد از جايگاه قرآن در برنامهريزی استراتژيك و كلان آموزش و پرورش و فلسفه تعليم و تربيت، سند ملی آموزش و پرورش و سند برنامه درسی ملی گرفته تا مسائل مربوط به حوزه اجرا، در اين جا برخی از پيشنهادهايی كه بيشتر جنبه راهبردی دارد و میتواند به عنوان راهكارهايی اثربخش در ارتقای درس آموزش قرآن دوره ابتدايی مورد استفاده برنامهريزان و مجريان قرار گيرد بيان میشود.
پيشنهادهايی به مسئولان و برنامهريزان/ بازنگری در اهداف برنامههای آموزش قرآن دوره ابتدايی
اغلب اوقات اصول، اهداف، رويكردها و كليات آموزشها و فعاليتهای قرآنی مفروض گرفته میشوند و در نتيجه فعاليتها و حتی نوآوریهای آموزشی صرفا معطوف عوامل و اجزای فرعی میشود؛ شناخت كامل اهداف برنامه درسی آموزش قرآن در هر يك از دورههای تحصيلی و يا هدف از فعاليتهای مختلف قرآنی از قبيل تشكيل دارالقرآنها در آموزش و پرورش و مسابقات قرآنی و ... باعث میشود كه در مرحله اول اين اهداف مورد بازبينی و اصلاح قرار گيرد و از ارائه اهداف متعدد در يك دوره يا يك پايه خودداری شود و در مرحله دوم نيز اجرای فعاليتهای آموزشی مطابق با اهداف برنامه درسی پيش رفته و زودتر محقق شود.
توجه به انس دائمی با قرآن كريم به عنوان مهمترين هدف آموزش قرآن
با آن كه همواره هدف انس با قرآن كريم جز اهداف آموزش قرآن بوده است، اما بايد گفت: برنامههای درسی در زمينه ارائه راهكارها و شيوههای انس دانشآموزان با قرآن كريم چندان موفق نبوده است.
توجه به آموزش جامع قرآن با تاكيد بر محوريت روخوانی قرآن كريم
آموزش روخوانی و روانخوانی صرف و يا آموزش قرائت يا حفظ قرآن هر يك به تنهايی نمیتواند پاسخگوی نيازهای مختلف دانشآموزان و فراگيران باشد، امروزه نظريه «هوشهای چندگانه» يا «هوشهای متكثر» (گاردنر) ثابت میكند كه هر فردی با توجه به استعدادها و علايق خود در فرايند يادگيری حضور پيدا میكند، اين موضوع در آموزش قرآن بسيار قابل مطالعه و استفاده است به منظور تحقق اهداف برنامه درسی آموزش قرآن میتوان از تلفيق شيوههای مختلف آموزشی استفاده كرد، مانند: حس بينايی و حس شنوايی، روش نوشتاری، داستانگويی، نمايشی و...
بررسی و استفاده شيوههای مناسب آموزش قرآن سالهای قبل
شايد برخی روشهای آموزش قرآن قبلی به دلايل متعدد در زمان خود نتوانستند جای خود را باز كنند اما امروزه میتوان در راستای چند تأليفی بودن كتابهای درسی آموزش قرآن، ضمن انجام اصلاحات لازم به احيای شيوههای مناسب قبلی پرداخت برای اين كار بهتر است روشهای آموزش قرآن در ايران قبل از آموزش و پرورش جديد شناسايی شود تا در صورت مناسب بودن مورد استفاده قرار گيرد.
بررسی شيوههای آموزش قرآن ديگر كشورهای اسلامی
روشهای آموزش قرآن در ديگر كشورهای اسلامی مورد بررسی قرار گيرد تا موارد قابل استفاده و متناسب با فرهنگ ما در تأليف كتاب و آموزش قرآن مورد استفاده قرار گيرد.
توجه به استفاده از هوشهای چندگانه يادگيری در آموزش قرآن
با توجه به رويكرد آموزش جامع قرآن در مرحله چهارم، لازم است در تأليف كتابهای درسی جديد به هوشهای مختلف يادگيری (گاردنر) و به توانائیها و علاقههای سنی دانشآموزان توجه بيشتری شود اين مسئله میتواند به عنوان يك پژوهش مورد امكانسنجی قرار گيرد.
پيشنهادهايی برای مديران آموزش و پرورش / اجرای كامل برنامه درسی قرآن
بررسیها نشان میدهد كه در تمامی مراحل و روشهای آموزش قرآن، به ويژه در دوره ابتدايی يكی از مهمترين عوامل عدم موفقيت برنامههای درسی، عدم اجرای كامل برنامههای پيشبينی شده است، در برنامه درسی قرآن چهار عامل مهم بايد در عرض هم اجرا شوند تا اهداف محقق شود.
معلمان و مربيان مدارس بايد با ابعاد و اجزا برنامه درسی قرآن آشنا شوند و مهارت لازم را در آموزش قرآن به دست آورند.
وسايل آموزش از قبيل لوح آموزشی، نوار آموزش قرآن معلم و دانشآموز، كتاب راهنمای تدريس معلم و ضبط صوت فراهم شود تا آموزش با اختلال روبرو نشود.
به نقش خانواده در آموزش قرآن توجه شود زيرا بيش از يك پنجم آموزش برعهده خانواده است و البته مواردی كه بايد خانوادهها درباره فراهم آوردن زمينههای لازم آموزش قرآن به آنها توجه كنند نيز بايد مورد توجه ويژه قرار گيرد.
مديران مدارس بايد در زمينه آشنايی با برنامه درسی قرآن كاملا توجيه شده باشند و همچنين با روشهای ارزشيابی نظارت و پشتيبانی مستمر از برنامه درسی قرآن آشنا باشند، از عوامل مؤثر در رفع مهجوريت، استمرار در بازديد و حمايت از كلاس های قرآن است.
تغيير باورهای غلط درباره آموزش قرآن دوره ابتدايی
برخی باورهای غلط درباره آموزش قرآن در دوره ابتدايی وجود دارد كه عبارتند از:
درس قرآن يك درس تخصصی است و بايد معلمان متخصص تدريس كنند، در حالی كه هيچ مدرك مستند و كارشناس آموزش قرآن چنين اعتقادی را بيان نكرده است.
هدف اصلی تنها علاقهمندكردن كودكان به قرآن است در حالی كه اهداف چيزی فراتر از اين را میگويند.
هدف از آموزش قرآن آموزش حفظ و قرائت برخی از سورههای قرآن است، درحالی كه اين برخلاف اهداف قصد شده است.
هدف از آموزش قرآن آموزش آيات كتاب درسی است. در حالی كه مصوبه شورای عالی، روخوانی كل قرآن را مد نظر قرار داده است.
آموزگاران توانايی و شايستگی آموزش قرآن را ندارند. در صورتی كه هم مصوبه شورای عالی و هم مقدمه كليه كتب درسی به اين مطلب تأكيد دارد كه آموزگار پايه بايد اين كتاب را تدريس كند.
با توجه به آن چه گفته شد اين برداشتهای غلط با اهداف مصوب شورای عالی آموزش و پرورش و همچنين راهنمای برنامه درسی آموزش قرآن دوره ابتدايی و مقدمه كتابهای درسی آموزش قرآن تناسبی ندارند.
ابزار و وسايل مورد نياز معلمان قرآن در اختيار آنان قرار گيرد
ابزار و وسايل مورد نياز معلمان قرآن از قبيل لوحه و نوار آموزشی و كتاب راهنمای معلم به تعداد معلمان تهيه و در اختيار آنان قرار گيرد.
برگزاری گردهمايیهای توجيهی برای مسئولان اجرايی و مديران مدارس
مسئولان اجرايی در حوزههای صف و ستاد و مديران مدارس با حضور در دورههای آموزشی و گردهمايیهای توجيهی با زوايای مهم اين درس آشنا شوند.
برنامه درسی قرآن مورد نظارت و حمايت قرار گيرد
مديران مدارس و ارزيابان آموزشی به صورت مستمر برنامه درسی آموزش قرآن را مورد نظارت و حمايت قرار دهند.
پيشنهادهايی برای معلمان
در تدريس قرآن به اهداف درس آموزش قرآن هر پايه توجه كامل صورت گيرد و با توجه به اولويت، هر يك از اهداف در راستای اهداف قصد شده آموزش صورت بگيرد.
با آن كه همواره هدف انس با قرآن كريم جز اهداف آموزش قرآن بوده است، اما بايد گفت: چندان كه بايد فعاليتهای معلمان و مدرسان در زمينه ارائه راهكارها و شيوههای عملی انس دائمی دانشآموزان با قرآن كريم چندان موفق نبوده است و البته برای رفع اين مشكل بايد به انس و ارتباط دائمی با قرآن كريم به عنوان مهمترين هدف آموزش قرآن توجه جدی شود.
شيوه رايج آموزش قرآن در كشور ما مبتنی بر قاعدهآموزی است در صورتی كه در حال حاضر در شيوههای سنتی و مكتبخانهای و همچنين جلسات موفق و معتبر قرآن كشور، روش حاكم مهارتآموزی است و البته بايد به تفاوتهای روش مهارتآموزی و قاعدهآموزی در آموزش قرآن توجه جدی شود.
در مقدمه هر يك از كتابهای درسی دانشآموزان، صفحاتی درباره روش آموزش قرآن بيان شده است و البته لازم است معلمان اين صفحات را به دقت بخوانند.
در مقدمه هر يك از كتابهای درسی دانشآموزان، صفحاتی درباره نقش اوليای دانشآموزان در پيشبرد آموزش قرآن بيان شده است، خوب است مديران و معلمان جلسات مستمر آموزش خانواده را با موضوع آموزش قرآن به شكل پيشنهادی برگزار كنند.
با توجه به اهداف مصوب آموزش، قرآن كامل در اولويت قرار گيرد و زمينههای لازم برای استفاده از مصحف شريف در مدارس و ساعت آموزش قرآن فراهم شود.
دو درس از كتاب آموزش قرآن پايه سوم ابتدايی به آموزش نماز اختصاص دارد، در اين زمينه پيشنهاد میشود به اين دليل كه آموزش نماز از نوع دروس مهارتی است، بهتر است آموزش نماز در طول حداقل يك سال تحصيلی توزيع شود تا دانشآموزان فرصت بيشتری برای تمرين و كسب مهارت كافی داشته باشند.
پيشنهادهايی برای والدين دانشآموزان
با آن كه همواره هدف انس با قرآن كريم جز اهداف آموزش قرآن بوده است، اما بايد گفت: اين برنامههای درسی در زمينه ارائه راهكارها و شيوههای عملی انس دانشآموزان با قرآن كريم چندان موفق نبوده است بايد توجه ويژه به انس با قرآن به عنوان مهمترين هدف آموزش قرآن صورت گيرد.
با توجه به اهداف مصوب، به جای قاعدهآموزی و آموزش آيات كتابهای درسی بايد آموزش قرآن كامل (مصحف شريف) در اولويت اول آموزش قرآن قرار گيرد و زمينههای لازم برای استفاده از مصحف شريف در مدارس و ساعت آموزش قرآن فراهم شود.
شركت در جلسات آموزش خانواده و خواندن مقدمه كتاب درسی كه برای والدين تهيه شده است و تأكيد بر نقش الگويی خانوادهها ضروری است. و اين كه اوليای دانشآموزان از وضعيت آموزش قرآن فرزندان كسب اطلاع كنند و در مورد مسائل قرآنی دانشآموز خود از مدرسه سوال كنند و در اين باره مشوق آنها باشند.
.